Pam oes angen berwi dŵr yfed?

Datgelwyd lefelau Cryptosporidiwm uwch yn y dŵr o waith trin Mynydd Llandygai. Mae’r parasit Cryptosporidiwm yn gallu achosi salwch cryptosporidiosis,ond bydd berwi’r dŵr yn lladd y parasit. Felly, rydym yn cynghori pobl i ferwi dŵr er diogelwch.

Berwi’r dŵr am faint o amser?

Dim ond ei ddwyn i’r berw. Bydd defnyddio tegell trydan yn iawn.

Pryd fyddwch yn codi’r hysbysiad berwi dŵr?

Pan fyddwn yn ystyried bydd ansawdd y dŵr yn ôl i’r safon arferol am 10 diwrnod yn olynol.

Pam nad yw Dŵr Cymru yn gallu gosod offer uwchfioled i ddiogelu’r dŵr fel yn y gorffennol?

Byddwn yn ymchwilio hynny er mwyn gweld os bydd modd darparu triniaeth ychwanegol.

Dyma’r ail dro i chi ofyn i ni ferwi dŵr o fewn cyfnod o dair blynedd. Onid oeddech wedi taclo’r broblem ar ôl achos 2005?

Mae’r broblem y tro hwn yn gysylltiedig â chronfa Mynydd Llandygai. Yn 2005, cododd y broblem yng nghronfa Cwellyn. Mae rhai cartrefi’n derbyn cyflenwad sy’n gyfuniad o ddŵr o’r ddwy gronfa. Felly, er bod ffynhonnell y broblem yn wahanol, effeithiwyd cartrefi sy’n derbyn y fath ddŵr yn y ddau achos. Nid yw’r achos hwn wedi effeithio cartrefi sy’n derbyn dŵr o gronfa Cwellyn yn unig.

Fydd Dŵr Cymru yn talu iawndal?

Byddwn. Rhagwelir bydd yr hysbysiad berwi dŵr mewn grym am wythnos, felly byddwn yn gwneud taliad o £25 i bob cwsmer perthnasol am yr anghyfleustra o orfod berwi’r dŵr, gan drefnu taliad uniongyrchol ar ôl codi’r gorchymyn. Byddwn yn hysbysu pawb pan fyddwn mewn sefyllfa i godi’r gorchymyn, ar ôl cymryd penderfyniad ar y cyd â’r awdurdodau iechyd cyhoeddus.

Beth yw cryptosporidiosis?

cryptosporidiosis yn salwch sy’n achosi dolur rhydd mewn pobl ac anifeiliaid, oherwydd presenoldeb parasit bach iawn, Cryptosporidiwm. Mae’n gyffredin o fewn anifeiliaid fferm ac anwes, a drosglwyddir drwy eu gwrtaith. Mae’n bresennol yn yr amgylchedd ar lefelau isel, ond bydd y lefelau’n codi yn y gwanwyn, yn arbennig pan fydd glaw trwm yn golchi’r parasit i mewn i’r tir, afonydd a llynnoedd. Mae hefyd yn gallu cael ei drosglwyddo drwy heintiad ymgarthol pobl.

Pryd allai pobl ddisgwyl heintiad?

Fel arfer bydd cryptosporidiosis yn deor dros gyfnod o wythnos, felly os yn wynebu salwch ni fyddwn yn disgwyl ei weld eto. Bydd unrhyw achosion yn codi dros y pythefnos nesaf.

Sut fydd cryptosporidiosis yn lledu?

Mae’n gallu lledu i bobl drwy amryw lwybrau. Bydd cysylltiadau person i berson yn achosi problemau os na fydd pobl yn cymryd gofal gyda hylendid personol. Mae cysylltu ag anifeiliaid fferm (ac anifeiliaid anwes sâl) yn gallu creu risg o heintiad. Mae cyflenwadau dŵr yfed yn gallu bod yn agored i heintiad Cryptosporidiwm, a gall yr heintiad ledu mewn dŵr yfed.

Pa fesurau sy’n gallu diogelu rhag cryptosporidiosis?

Mae hylendid personol yn bwysig iawn, yn arbennig os bydd rhywun yn dioddef o ddolur rhydd yn y cartref, neu os yn trin anifeiliaid fferm neu anwes sy’n sâl. Mae golchi dwylo’n bwysig ar ôl mynd i’r toiled, neu os yn dod i gysylltiad â photensial ffynonellau heintiad (anifeiliaid fferm neu anwes sâl, neu bobl gyda dolur rhydd). Mae dilyn safonau hylendid da’n bwysig iawn wrth drafod bwyd.

Mae cyngor hylendid ar wefannau Dŵr Cymru a Gwasanaeth Iechyd Cymru

Bydd Dŵr Cymru yn ysgrifennu’n uniongyrchol at bob cwsmer yn yr ardaloedd perthnasol i’w hysbysu o’r mesurau diogelwch.

Beth am ddŵr potel?

Ni fydd angen berwi dŵr potel, ac eithrio pobl gyda systemau imiwn diffygiol (sef y drefn arferol).

Beth am lanhau dannedd, ciwbiau rhew, ymolchi a golchi llestri?

Glanhau dannedd – berwi dŵr a’i adael i oeri.

Rhew - os byddwch wedi creu ciwbiau rhew cyn derbyn yr hysbysiad, taflwch nhw i ffwrdd. Gallwch wneud rhew o ddŵr wedi’i ferwi a’i oeri neu ddŵr potel.

Ymolchi ac ymdrochi – bydd yn saff i ymolchi a chymryd bath yn y dŵr: llwybr yr heintiad yw wrth lyncu’r dŵr.

Oes modd defnyddio ffilterau dŵr neu dabledi puro dŵr yn hytrach na berwi?

Peidiwch â dibynnu ar ffilterau oni fyddant wedi’u dyfeisio i waredu micro-organebau (hynny yw, nid gwella blas y dŵr yn unig) ac yn ffilterau 1μm absoliwt. Bydd y manylion yn nhaflen y cynhyrchydd. Mae cetris ffilter preswyl yn gallu trapio heintiadau, ac felly bydd angen cymryd gofal wrth eu gwaredu. Ni fyddwn yn argymell defnyddio tabledi puro dŵr yn lle berwi dŵr.

Beth yw rôl yr awdurdodau iechyd cyhoeddus yn yr achos?

Bydd y Gwasanaeth Iechyd Cyhoeddus Cenedlaethol, swyddogion iechyd amgylcheddol, byrddau iechyd lleol a’r cyflenwyr dŵr yn cydweithio i isafu unrhyw risgiau i’r cyhoedd, gyda’r nod o godi’r gwaharddiad cyn gynted â phosibl.

Os byddaf yn mynd yn sâl?

Bydd yr heintiad fel arfer yn clirio o’i hun mewn person iach, ond gall gymryd sawl diwrnod. Holwch eich meddyg teulu os bydd y dolur rhydd yn parhau neu os yn poeni am y sefyllfa. Dylid hefyd cyfeirio at feddyg yn achos plant ifanc iawn a phobl hŷn a bregus. Yn gyffredinol, awgrymir eich bod yn yfed mwy os yn dioddef o ddolur rhydd.

Oes unrhyw un yn wynebu risgiau arbennig o cryptosporidiosis.

Bydd pobl gyda systemau imiwn diffygiol yn wynebu risg o salwch difrifol neu hir dymor. Gallant gynnwys:

• Cleifion HIV gyda chyfrif CD4 llai na 200

• Pobl yn cymryd steroidau cryf, yn cyfateb i 40mg neu fwy o prednisolone y dydd, am o leiaf un wythnos o fewn y tri mis diwethaf (dos cyfatebol i blant - 2 mg/cg pwysau corff per diwrnod am un wythnos o fewn y tri mis diwethaf, neu 1 mg/cg/dydd am o leiaf un mis o fewn y tri mis diwethaf)

• Cleifion wedi derbyn trawsblaniad mêr, celloedd stem neu organ

• Plant gyda diffyg imiwnedd cyfun difrifol

• Cleifion gyda diffygion T-cell arbennig, megis diffyg ligand CD40 (Hyper IgM Syndrome)

• Weithiau bydd cleifion sy’n derbyn cemotherapi canser gyda diffyg Tcell – dylech holi eich meddyg am hynny.

Dylai’r bobl hyn ferwi dŵr cyn ei ddefnyddio ar bob amser, hyd yn oed dŵr potel. Holwch eich meddyg am eich sefyllfa chi. 

Unrhyw driniaeth ar gyfer cryptosporidiosis?

Nid oes triniaeth effeithiol ar gyfer cryptosporidiosis, felly dyna pam byddwn yn cynghori pobl gyda phroblemau system imiwn i osgoi’r posibiliad o heintiad os yn bosibl. Fel arfer bydd heintiad yn clirio ei hun mewn corff person iach, ac fel arfer ni chymeradwyir cymryd gwrthfiotig. Yn gyffredinol, mae’n werth yfed mwy pan fyddwch yn dioddef o ddolur rhydd.